به بهانه سالگرد شهادت سيدمرتضي آويني
تكاپوگري در جستجوي حقيقت
مهدي عجم
مقدمه
سيزده بهار از بيستم فروردين ماه 72 ميگذرد و نميدانم كه آيا در حافظهها اين روز ثبت شده است يا خير؟ روزي كه در مقتل شهداي والفجر مقدماتي در فكه يك مين والمراي به جاي مانده از روزهاي آتش و خون در زير پاي يكي از متفكران سترگ و گمنام و هنرمندان انقلاب گل كرد و او را كه كسي جز مهندس سيد مرتضي آويني نبود به آسمان برد و معبدي براي سيد باز نمود تا او را به قافله اصحاب عاشورايي امام عشق در آخر الزمان برساند. اما به راستي سيد مرتضي آويني كه بود و چه كرد؟
سيدمرتضي از آغاز
«من بچه شاه عبدالعظيم هستم و در خانهاي به دنيا آمده و بزرگ شدهام كه در هر سوراخش كه سر ميكردي به يك خانواده ديگر نيز برميخوردي» عبارت فوق در صدر متني است كه شهيد آويني در خصوص زندگي خود نگاشته است. سيد مرتضي متولد 1325 است و از همان اوايل نوجواني عشق و علاقه خويش را به هنر و تفكر نشان داد. سيد مرتضي ميگويد من از يك راه طي شده با شما حرف ميزنم و مقصود او زندگي به سبك و سياق روشنفكران و تحصيل در يك دانشكده هنري، حضور در شبهاي شعر و گالرهاي نقاشي و كنسرتهاي موسيقي، شركت در بحثهاي تئوريك و… است. سيد مرتضي فوق ليسانس معماري از دانشكده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران داشته و قبل از انقلاب بنا به نوشته خودش اشتغال اصليش ادبيات بوده و داستانهاي كوتاه، تراوشات فلسفي، اشعار و … دغدغه او بوده است. با وقوع انقلاب اسلامي انگار در مرتضي نيز انقلابي محقق ميشود. او پس از انقلاب تمامي نوشتههاي خويش را در چند گوني ريخته و ميسوزاند و تصميم ميگيرد كه ديگر چيزي كه حديث نفس باشد ننويسد و ديگر از خود سخني به ميان نياورد. او سعي كرد خود را از ميان بردارد تا هرچه هست خدا باشد.
با شروع كار جهادسازندگي در سال 58 مرتضي به روستاها ميرود تا براي خدا بيل بزند. بعدها ضرورتهاي موجود او را به وادي فيلمسازي براي جهاد كشانيد و در سال 59 با چند تن از دوستان گروه تلويزيوني جهاد را در تلويزيون شكل دادند. و نزديك به يكصد برنامه را براي تلويزيون ساختند كه از آنان ميتوان به خان گزيدهها، فتح خون، مجموعه حقيقت، مجموعه روايت فتح در هفتاد قسمت، مجموعه سراب، خنجر و شقايق و … اشاره كرد.
سيد مرتضي مدتي را هم در دانشكده سينما به تدريس پرداخت اما بنابر عقيده خودش چون مفاد مورد نظرش براي تدريس با طرح درسهاي دانشگاه همخواني نداشت از ادامه تدريس در دانشگاه صرف نظر كرد.
مرتضي و سوره
وجه بسيار مهم و مؤثر سيد مرتضي پس از دفاع مقدس شكل گرفت. او از سال 70 سردبيري ماهنامه سوره حوزه هنري را تقبل كرد و تا زمان شهادت علم سوره را برافراشته نگه داشت. آويني در زمان سردبيري سوره اين نشريه را به قويترين پايگاه انديشمندان مسلمان در ساحتهاي ادبيات، سينما، تئاتر، گرافيك و هنرهاي تجسمي مبدل كرد و با هوشياري به رصد اوضاع فرهنگي هنري كشور پرداخت و مباحث گسترده و عميقي را منتشر كرد. سوره در آن زمان در فضاي فرهنگي كشور بسيار تأثيرگذار بود و در نقد روشنفكرمآبان وادي هنر و منافقان در چهره هنرمند بسيار موفق عمل ميكرد. سيد در اواخر پاييز 71 نيز نخستين نشريه تخصصي داستان را در كشور را بنام ادبيات داستاني منتشر كرد كه به مباحث داستان، نقد، ادبيات مقاومت ميپرداخت.
سيري در آثار
آثار منتشر شده سيد نيز از اهميت خاصي برخوردارند. آينه جادو در سه جلد مجموعه آراي سينمايي سيد را در خصوص سينما تشكيل ميدهند و شامل مقالات سينمايي، نقدهاي سينمايي بر فيلمها و گفتگوهاي سينمايي ميباشند. فتح خون روايت محرم و عاشوراست كه به زيبايي هرچه تمامتر و نثري فاخر و سبكي نوين روايت حركت قافله اباعبدا… الحسين را روايت ميكند. فتح خون در عين حال اثري محققانه در وادي تاريخ محرم نيز هست. توسعه و مباني تمدن غرب نيز مجموعه مقالات شهيد را در خصوص مفاهيم توسعه، ديكتاتوري اقتصاد، سودپرستي و … ارائه ميكند. سيد اين مقالات را در اوايل انقلاب و در اوج تب توسعه در كشور در ماهنامه جهاد مينوشته است.
فردايي ديگر نيز اثري ديگر از شهيد است كه با 8 مقاله تنظيم شده كه 5 مقاله اين كتاب در خصوص شعرند و مقاله مفصلي در خصوص اشعار امام راحل (ره) در آن آمده است. سه مقاله ديگر كتاب شامل راز سرزمين آفتاب (ژاپن)، فردايي ديگر (درباره 1984 و دنياي متهور نو) و آخرين دوران رنج كه مؤخرهاي است بر كتاب عبور از خط ارنست يونگر آلماني در خصوص نيهليسيم.
گنجينه آسماني نيز متن كامل نريشنهايي است كه شهيد بر مجموعه هفتاد قسمتي روايت فتح مينوشته است و حقايقي پنهان از دفاع هشت ساله فرزندان روحا… را به زيبايي بازگو ميكند.
آغازي بر يك پايان كه خود مجموعه مقالاتي را در وادي دنياي جديد و آخرالزمان در بر ميگيرد از آثار مهم سيد است. شهيد در اين مقالات با لحن حكيمي كه دنياي غرب را كامل ميشناسد و با فلسفه و دين نيز آشنايي خوبي دارد مباحث عميقي مانند انفجار اطلاعات، نظم نوين جهاني، دهكده جهاني و … را به بحث مينشيند.
سيد شهيد ما آثار ديگري را نيز دارد كه متأسفانه با غفلت و بيتوجهي مسؤولين مربوطه و دستگاههاي عريض و طويلي كه با نام اين سيد حكيم انقلاب تشكيل شده و ادامه حيات ميدهند هنوز پس از 13 سال پس از شهادت او به چاپ نرسيدهاند كه از آنان ميتوان به نظرات و مقالات او در خصوص موسيقي، هنرهاي تجسمي، تئاتر، حاكميت و نظام سياسي در اسلام، طنزهاي اجتماعي و… اشاره كرد. بنابر قولي وصيتنامه شهيد كه حاوي انتقادات و دردلهاي شهيد از برخي غافلان و مسؤولين فرهنگ و هنر انقلاب نيز تاكنون منتشر نشده و كماكان در تبليغات به عنوان آثار در دست انتشار از آن نام برده ميشود.
مرتضي و بزرگان
«روايت فتح را با درايت شهادت آميختن و هنر تصوير را با ظفر تحقيق هماهنگ كردن و دو قوس نزول و صعود را با منحني تام هنر اسلامي دور زدن و معقول را با عبور از بستر خيال، محسوس را با گذر از گذرگاه تخيل معقول نمودن، و تجدد تام عقلي را در كسوت خيال كشيدن و از آنجا به جامه حس درآوردن و سپس از پيراهن حس پيراستن و كسوت خيال را تخليه نمودن و به بارگاه تجدد كامل عقلي رسيدن و رساندن و در لفافه هنر، سه عالم عقل و مثال و طبيعت را به هم مرتبط جلوه دادن و كاروان دلباخته جمال محبوب را از تنگناي طبيعت به درآوردن و از منزل مثال رهايي بخشيدن و به حرم امن عقل رساندن كه عناصر اصلي هنر اسلامي را تشكيل ميدهند در سلاله سلسله سادات و دوده، شجره طوبي شهادت يعني شهيد سعيد سيد مرتضي آويني (ره) و ديگر هنرمندان متعهد ديني تبلور يافت و مييابد».
بخشي كه خوانديد ابتداي پيام مهم و زيباي حضرت آيتا… جوادي آملي بود كه در ارديبهشت ماه 72 پس از شهادت سيد صادر فرمودند.
رهبر فرزانه انقلاب نيز در ديداري كه چندي پس از شهادت شهيد آويني داشتند با اهداي قرآني به خانواده شهيد، سيد مرتضي آويني را لقب سيد شهيدان اهل قلم دادند و نگاشتند كه ياد اين شهيد غالباً با من هست و سپس در بياناتي مبسوط تأكيد كردند كه كارهاي شهيد آويني نبايد زمين بماند.
دكتر رضا داوري اردكاني استاد برجسته فلسفه دانشگاه تهران نيز در مقاله شهيد آويني و پرواي نيست انگاري مينويسند: اگر از من بپرستند كه چه چيز مايه بزرگي آويني بود ميگويم ايمان پاك و دل صاف و بيكدورت و بصيرتي كه با آن ميتوانست باطن عالم كنوني را بشناسد و به نسبتي كه بشر با آن دارد تذكر يابد و البته اين تذكر استعداد شهادت را در او بيشتر كرده بود. مغ ذلك من هرگز فكر نميكردم كه روزي دريغاگوي او خواهم شد ولي دريغا من شدم آخر دريغاگوي آويني.
مرحوم دكتر محمد مددپور متفكر برجسته معاصر نيز كتابي جامع و مستقل تحت عنوان سينماي اشراقي در بسط و تفسير نظرات سينمايي شهيد آويني منتشر نمودهاند كه اثري در خور و جالب توجه است.
و كلام آخر
پس از عروج خونين شهيد سيد مرتضي آويني و تشييع بسيار باشكوه و عجيب او در تهران كه با حضور ناگهاني رهبر فرزانه انقلاب همراه شد. سيد شهيد ما به يكي از مشهورترين و محبوبترين شهيدان كشور مبدل شد. مزار او در بهشت زهرا از پرزائرترين قبور شهداست و تصوير زيباي اين شهيد سعيد در ميليونها نسخه چاپ و منتشر شد. صدها مدرسه، مركز فرهنگي، مؤسسه و … به نام او نامگذاري شد. كيومرث پوراحمد درباره او و افكارش فيلم مرتضي و ما را ساخت و نشر ساقي انتشار آثارش را به طور حرفهاي بر عهده گرفت و هم اكنون در شبكه جهاني اينترنت دو پايگاه اطلاع رساني به آدرسهاي Aviny.com و mortezaAvini.com افكار عقايد، كتب، دست نوشتهها و تصاوير او را در اينترنت منتشر كردهاند. اما نكته مهم اين است كه نحوه سلوك او بايستي سرمشق عملي و الگويي عيني براي تمامي آناني كه دلشان در هواي فرهنگ و هنر انقلاب ميتپد باشد، مرتضي تكاپوگري بود در مسير حقيقت و در جستجوي آن. در عين آنكه به شهادت دوستانش دائمالوضو بود و روايت فتح ميساخت و سوره منتشر ميكرد، آلفرد هيچكاك را نقد ميكرد در عين آنكه حشر و نشر با بچههاي جنگ داشت از مباني غرب مدرن سخن ميگفت و با اعتقاد تام به مسيري كه ميپيمود فعاليت ميكرد، مرتضي به حق از دستاوردهاي تفكر ناب انقلاب و شاگردان مكتب حضرت روحا… بود. اميد آنكه به تمامي ما حضرت حق شناخت و پيروي از سلوك معنوي و عقلي اين شهيد سعيد را عنايت فرمايد.
+ نوشته شده یکشنبه بیستم فروردین 1385ساعت 13:11 توسط mahdi
|
